کولونوسکوپی غربالگری را کی شروع کنم؟
توصیهٔ سن شروع غربالگری سرطان روده بین راهنماها فرق دارد (۴۵ یا ۵۰ سالگی) و سابقهٔ خانوادگی، پولیپ یا بیماری التهابی روده آن را عوض می‌کند. این مقاله تفاوت‌ها و گزینه‌های آزمایش را ساده توضیح می‌دهد.
غربالگری یعنی آزمایش کردن آدمی که نشانه‌ای ندارد، تا اگر پولیپ یا سرطان زودرس هست پیدا شود. پرسش رایج بیماران این است: «از چند سالگی؟». جواب یکی نیست، چون راهنماهای مختلف عددهای متفاوتی می‌دهند و خطر هر فرد هم فرق دارد.
چرا غربالگری مهم است؟
ASCRS می‌گوید تقریباً همهٔ سرطان‌های کولون از پولیپ شروع می‌شوند و پولیپ را می‌توان در کولونوسکوپی برداشت، پس آزمایش هم تشخیص است هم پیشگیری. بسیاری از سرطان‌های کولون در ابتدا نشانه‌ای ندارند. NCI هم می‌نویسد موارد جدید در بزرگسالان زیر ۵۰ سال بین ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ حدود ۲٫۴٪ در سال بیشتر شده است (این عدد مربوط به آمار آمریکاست و ممکن است برای کشور ما دقیقاً همین نباشد).
از چند سالگی؟ راهنماها فرق دارند
- ASCRS (انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا) برای فرد با خطر متوسط شروع از ۴۵ سالگی را توصیه می‌کند و غربالگری منظم را از ۴۵ تا ۷۵ سالگی می‌داند. این تغییر در ۲۰۱۸ بر پایهٔ افزایش سرطان زیر ۵۰ سال انجام شد.
- NHS (انگلستان) برنامهٔ ملی خود را از ۵۰ تا ۷۴ سالگی دارد، هر دو سال، با کیت آزمایش مدفوع در خانه (FIT). افراد ۷۵ به بالا می‌توانند درخواست بدهند.
- راهنمای دیگر کشورها و سازمان‌ها هم ممکن است عدد دیگری بگویند. برنامهٔ ملی و بیمهٔ کشور شما نیز ممکن است فرق داشته باشد.
پس «درست‌ترین سن» به راهنمایی که پزشک شما به آن اعتماد می‌کند و به خطر شخصی شما بستگی دارد. با پزشک خود صحبت کنید.
سابقهٔ خانوادگی همه‌چیز را عوض می‌کند
ASCRS می‌گوید:
- اگر در خانواده سرطان روده یا پولیپ بوده، شروع از ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن تشخیص جوان‌ترین بستگان بیمار (متن هر دو را بدون ترجیح می‌آورد). مثلاً اگر پدرتان در ۴۸ سالگی مبتلا شده، ۳۸ سالگی شروع کنید.
- سندرم لینچ (نوعی ارثی): کولونوسکوپی هر ۱ تا ۲ سال از ۲۰ تا ۲۵ سالگی.
- پولیپوز آدنوماتوز فامیلی (FAP): سیگموئیدوسکوپی سالانه از دورهٔ بلوغ اگر آزمایش ژنتیک مثبت یا نامشخص باشد.
- بیماری التهابی روده (کولیت و کرون کولون): خطر بیشتر است. ASCRS می‌گوید خطر به وسعت و مدت و شدت التهاب بستگی دارد و بعد از ۸ سال یا بیشتر کولونوسکوپی همراه نمونه‌برداری هر ۱ تا ۲ سال توصیه می‌شود. برای کرون، ASCRS می‌گوید اولین کولونوسکوپی در ۸ سال اول از شروع نشانه‌ها باشد.
اگر خودتان نشانه دارید (خون در مدفوع، تغییر عادت روده، کم‌خونی، کاهش وزن)، موضوع غربالگری نیست؛ باید بررسی شوید.
آزمایش‌ها
ASCRS و NCI این گزینه‌ها را می‌شمارند:
- کولونوسکوپی: کل روده بزرگ دیده می‌شود و پولیپ را همان لحظه می‌توان برداشت. اگر نتیجه طبیعی باشد، ASCRS فاصلهٔ ۱۰ سال می‌گوید (در فرد با خطر متوسط و بدون نشانهٔ تازه). ASCRS کولونوسکوپی را آزمایش آغازین ترجیحی می‌داند.
- آزمایش خون مخفی مدفوع (FOBT/FIT): سالانه (ASCRS)؛ NHS هر دو سال با FIT. بهتر برای پیدا کردن سرطان است تا پولیپ؛ نتیجهٔ غیرطبیعی باید با کولونوسکوپی دنبال شود.
- سیگموئیدوسکوپی: هر ۵ سال، فقط بخش پایین روده را می‌بیند.
- سی‌تی کولونوگرافی یا باریم انما: ASCRS هر ۵ سال را برای کسانی که کولونوسکوپی را تحمل نمی‌کنند یا ناقص بوده ذکر می‌کند. در یک صفحه از ASCRS سی‌تی کولونوگرافی برای غربالگری روتین توصیه نشده است. بهتر است ببینید پزشک شما چه می‌گوید.
- آزمایش DNA مدفوع: ASCRS در این صفحه آن را فعلاً برای غربالگری روتین توصیه نمی‌کند، در حالی که NCI آن را جزو آزمایش‌های موجود می‌شمارد. تفاوت متن‌ها نشان می‌دهد این حوزه در حال تغییر است.
- آزمایش خون: ASCRS می‌گوید هنوز برای غربالگری به‌قدر کافی دقیق نیست.
NCI یادآوری می‌کند هر آزمایشی ممکن است نتیجهٔ کاذب منفی یا مثبت بدهد و کولونوسکوپی عوارض نادری مثل پارگی و خونریزی دارد. NIDDK در یک مطالعهٔ غربالگری سوراخ شدن را حدود ۳ در ۱۰٬۰۰۰ و خونریزی را حدود ۱۵ در ۱۰٬۰۰۰ ذکر می‌کند.
بعد از برداشتن پولیپ
ASCRS برنامهٔ پیگیری کلی را این‌طور می‌گوید (بسته به تعداد و اندازه):
- ۱ تا ۲ پولیپ کوچک‌تر از ۱ سانتی‌متر: دوباره بعد از ۵ سال
- ۳ تا ۴ پولیپ کوچک یا یک پولیپ بزرگ‌تر از ۱ سانتی‌متر: ۳ سال
- ۵ پولیپ کوچک یا بیشتر، یا ۳ پولیپ بزرگ یا بیشتر: ۱ سال
- اگر پولیپ کامل برداشته نشده: ۳ تا ۶ ماه
ASCRS در صفحهٔ پولیپ می‌گوید حداقل ۳۰٪ بیماران بعد از برداشتن پولیپ‌های تازه پیدا می‌کنند، و پیگیری معمولاً ۳ تا ۵ سال بعد است. این دو عدد با هم کمی فرق دارند و نشان می‌دهند برنامه را پزشک بر اساس یافته‌های شما تعیین می‌کند.
کولونوسکوپی چطور است؟
NHS و ASCRS می‌گویند ملین می‌خورید تا روده خالی شود، معمولاً آرام‌بخش می‌گیرید، آزمایش کمتر از یک ساعت طول می‌کشد و عوارض در کمتر از ۱٪ است. آمادگی روده سخت‌ترین بخش است و راهنمای ما آن را توضیح داده است. NHS می‌گوید ممکن است ناراحت‌کننده باشد ولی نباید دردناک باشد.
جمع‌بندی
- سن شروع در راهنماها فرق می‌کند: ۴۵ (ASCRS) یا ۵۰ (برنامهٔ NHS).
- سابقهٔ خانوادگی، پولیپ قبلی یا بیماری التهابی روده شروع را جلو می‌اندازد.
- نشانه داشتن یعنی بررسی، نه غربالگری.
- دربارهٔ گزینهٔ آزمایش و سن با پزشک خود صحبت کنید.
این مقاله جای نظر پزشک نیست؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از او بپرسید.