یبوست، فیبر و عادت‌های توالت
یبوست یعنی چه، فیبر و آب چقدر کافی است، چه عادت‌هایی روی بواسیر و شقاق اثر می‌گذارند، و کدام نشانه‌ها (خون، باریک شدن مدفوع، کاهش وزن) نشان می‌دهد نباید خودتان درمان کنید.
یبوست آن‌قدر معمولی به نظر می‌رسد که خیلی‌ها دربارهٔ آن حرف نمی‌زنند، ولی یکی از دلایل اصلی بواسیر و شقاق است. در این مقاله می‌خوانید چه چیزی یبوست حساب می‌شود، چه عادت‌هایی کمک می‌کند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید.
یبوست یعنی چه؟
هر روز دفع کردن لازم نیست. ASCRS می‌گوید اجابت مزاج هر ۱ تا ۳ روز و تا سه بار در روز در محدودهٔ طبیعی است. یبوست می‌تواند به این معنا باشد:
- کمتر از ۳ بار اجابت در هفته (NHS و معیار روم)
- مدفوع سفت که زور زدن می‌خواهد
- احساس تخلیهٔ ناقص یا انسداد
- نیاز به کمک دست برای دفع
ASCRS معیارهای روم را بیش از ۲۵٪ مواقع زور زدن، سفتی یا احساس ناقص بودن ذکر می‌کند.
دلیل‌ها
- فیبر و مایعات کم، تحرک کم
- نادیده گرفتن میل به دفع، تغییر روال
- بعضی داروها: مسکن‌های مخدر، بعضی داروهای فشار خون، ضدافسردگی‌ها، ضداسیدها
- بیماری‌هایی مثل دیابت و کم‌کاری تیروئید
- اختلال‌های عملکردی مثل اختلال کف لگن
- در موارد کمتر، علت ساختاری یا جدی: تنگی روده، افتادگی رکتوم و حتی سرطان. NHS می‌گوید علت‌های پزشکی مثل بیماری دیورتیکولی یا سرطان روده نادرند.
فیبر و آب: چقدر؟
ASCRS برای یبوست:
- فیبر ۲۵ تا ۳۵ گرم در روز از غلات کامل، میوه و سبزی و در صورت نیاز مکمل فیبر. مکمل جای رژیم پرچرب و پرگوشت قرمز را پر نمی‌کند.
- ۶ تا ۸ لیوان آب (۱٫۵ تا ۲ لیتر) در روز
- حدود ۳۰ دقیقه راه رفتن تند در روز
NHS هم توصیه می‌کند فیبر را به‌تدریج اضافه کنید و مایعات زیاد بنوشید و الکل را محدود کنید. بهبودی ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد.
عادت‌های توالت
- در ساعت و جای ثابت بروید و به خودتان وقت بدهید (NHS)
- میل به دفع را نادیده نگیرید
- روی یک چهارپایهٔ کوتاه پا بگذارید تا زانوها بالاتر از لگن باشد (NHS)
- ASCRS می‌گوید چمباتمه زدن و فشار شکم دفع را راحت‌تر می‌کند
- زیاد روی توالت ننشینید و زور نزنید؛ NHS و NIDDK برای بواسیر همین را توصیه می‌کنند
ملین‌ها
اگر عادت‌ها جواب نداد، با داروساز یا پزشک صحبت کنید. ASCRS انواع را می‌شمارد: ملین‌های محرک (سنا، بیزاکودیل) که مصرف طولانی‌شان توصیه نمی‌شود، ملین‌های اسمزی (مثل پلی‌اتیلن‌گلیکول که بی‌خطر و رایج شمرده می‌شود)، داکوزات (نرم‌کننده) و شیاف و تنقیه (که ممکن است عادت‌ساز شوند). NHS می‌گوید بیشتر ملین‌ها در ۳ روز اثر می‌کنند و باید کوتاه‌مدت باشند. ASCRS هشدار می‌دهد ملین را بدون صحبت با پزشک به‌طور منظم مصرف نکنید، چون ممکن است بیماری جدی‌تری پنهان باشد.
یبوست و مشکلات مقعد
مدفوع سفت و زور زدن:
- باعث شقاق می‌شود. ASCRS می‌گوید شقاق معمولاً از آسیب مدفوع سفت و خشک رخ می‌دهد.
- فشار شکم را بالا می‌برد و می‌تواند بواسیر را بدتر کند (ASCRS و NHS).
مدفوع نرم و حجیم، به قول ASCRS، بهترین شکل برای پیشگیری از مشکلات مقعد است.
کی دیگر خودتان درمان نکنید؟
ASCRS و NHS می‌گویند اگر این‌ها را دارید به پزشک مراجعه کنید:
- هر خونی در مدفوع
- باریک شدن مدفوع (مثل مداد یا نوار)
- یبوست که بدتر می‌شود یا با راهکارهای ساده بهتر نمی‌شود
- تغییر ناگهانی در عادت روده
- کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی دائم یا درد شکم
- نفخ مداوم
- داروی تجویزشده که یبوست می‌آورد
فوری: استفراغ مکرر یا درد شدید و مداوم شکم، به‌ویژه اگر گاز و مدفوع خارج نمی‌شود (ASCRS). به راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» نگاه کنید.
NHS می‌گوید یبوست طولانی می‌تواند به گیر کردن مدفوع در رکتوم برسد و نشانهٔ آن نشت مدفوع آبکی دور آن است. خودتان آن را خارج نکنید.
آزمایش‌هایی که گاهی لازم می‌شود
برای یبوست شدید یا ماندگار ممکن است پزشک کولونوسکوپی (اولین آزمایش رایج برای دیدن روده و برداشتن پولیپ)، مطالعهٔ زمان عبور از روده، یا مانومتری مقعد و دفکوگرافی بخواهد (ASCRS). برای اختلال کف لگن، بیوفیدبک معمولاً ۴ تا ۶ جلسه یک‌ساعته است و ASCRS آن را از رژیم، ورزش و ملین مؤثرتر می‌داند. جراحی به‌ندرت لازم می‌شود.
جمع‌بندی
- روزی یک بار دفع لازم نیست؛ کمتر از ۳ بار در هفته یا سفتی و زور زدن مهم است.
- فیبر ۲۵ تا ۳۵ گرم، ۶ تا ۸ لیوان آب و راه رفتن کمک می‌کند.
- زور نزدن، نادیده نگرفتن میل و وقت‌گذاشتن به مقعد کمک می‌کند.
- خون، باریک شدن مدفوع، کاهش وزن یا بدتر شدن یعنی ویزیت.
این مقاله جای نظر پزشک نیست؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از او بپرسید.