بعد از عمل روده کیسه لازم دارم؟
استوما (کیسه) یکی از بزرگ‌ترین ترس‌های بیماران عمل روده است. این مقاله می‌گوید استوما چیست، چه وقت لازم می‌شود، موقت و دائمی یعنی چه، و زندگی با آن چطور است. بیشتر عمل‌های روده کیسه نمی‌خواهند.
«دکتر گفته ممکن است کیسه لازم شود.» برای خیلی از بیماران این جمله از خود بیماری ترسناک‌تر است. در این مقاله با زبان ساده می‌گوییم استوما چیست، کجا لازم می‌شود و کجا نه، و زندگی با آن چطور است. اینجا قولی دربارهٔ وضعیت شما نمی‌دهیم؛ جراح شما پیش از عمل احتمال را بر اساس بیماری شما می‌گوید.
استوما چیست؟
ASCRS استومی را دهانه‌ای می‌داند که جراح بین یک عضو داخلی و سطح بدن می‌سازد. در روده، بخشی از روده را از یک سوراخ گرد در دیوارهٔ شکم بیرون می‌آورند و قسمت دیده‌شده را «استوما» می‌نامند. مدفوع از این مسیر وارد کیسه‌ای می‌شود که روی پوست چسبانده می‌شود.
- ایلئوستومی: از انتهای روده باریک (ایلئوم) ساخته می‌شود.
- کولوستومی: از بخشی از روده بزرگ ساخته می‌شود.
- استومی انتهایی: انتهای روده بیرون می‌آید. استومی حلقه‌ای (لوپ): یک حلقهٔ سالم از روده بیرون می‌آید و تا نیمه باز می‌شود؛ معمولاً موقت است.
چرا گاهی لازم می‌شود؟
ASCRS دلایل را این‌طور می‌شمارد: سرطان، ضربه، بیماری التهابی روده، انسداد، عفونت، بی‌اختیاری مدفوع، یبوست شدید و دیورتیکولیت. گاهی هم استوما فقط برای محافظت از محل بخیه یا استراحت دادن به روده ساخته می‌شود.
- سرطان کولون: معمولاً دو سر سالم روده به هم وصل می‌شود. ASCRS می‌گوید استوما فقط در شمار بسیار کمی از بیماران سرطان کولون لازم است. اگر وصل کردن ممکن نباشد، NCI می‌گوید کولوستومی ساخته می‌شود که ممکن است موقت یا دائمی باشد.
- سرطان رکتوم: بسته به محل تومور و شرایط بیمار ممکن است استومی لازم شود. NCI می‌گوید اگر سرطان خیلی نزدیک مقعد باشد و اتصال ممکن نباشد، کولوستومی ساخته می‌شود؛ موقت تا بهبود رکتوم، یا دائمی اگر کل رکتوم برداشته شود. ASCRS می‌گوید دائمی کمتر پیش می‌آید.
- دیورتیکولیت شدید: ASCRS می‌گوید در بیمار بدحال، اتصال روده خطر نشت بیشتری دارد (حدود ۶ تا ۱۹٪، در برابر حدود ۵٪ در حالت‌های دیگر). گاهی با استومی موقت ایمن‌تر است. یک ایلئوستومی محافظ معمولاً بعد از ۲ تا ۳ ماه برداشته می‌شود.
- کولیت اولسراتیو: بعد از برداشتن کولون، ایلئوستومی ممکن است لازم شود. در جراحی جی‌پوچ معمولاً ایلئوستومی موقت است و بعداً بسته می‌شود (ASCRS).
- بیماری کرون: وقتی روده را نمی‌توان با اطمینان دوباره وصل کرد، استومی ممکن است ساخته شود، موقت یا دائمی (ASCRS).
موقت یا دائمی؟
- موقت: مدفوع را از ناحیه‌ای که باید بهبود یابد (محل بخیه، ناحیه التهابی یا انسداد) دور نگه می‌دارد و وقتی جراح صلاح بداند بسته می‌شود. ASCRS و NHS زمان مشخصی برای همه نمی‌دهند؛ برای دیورتیکولیت ۲ تا ۳ ماه ذکر شده، ولی به وضعیت شما بستگی دارد.
- دائمی: وقتی بیماری یا درمان عملکرد طبیعی روده را مختل کرده، یا مقعد یا عضلهٔ کنترل برداشته شده یا کار نمی‌کند (ASCRS).
بپرسید: احتمال استومی در مورد من چقدر است؟ اگر ساخته شود موقت است یا دائمی؟ چه وقت بسته می‌شود؟
زندگی با استوما
ASCRS و NHS می‌گویند:
- کیسه: ضدبو، یک‌بارمصرف و کم‌حجم است و با چسب محافظ پوست می‌چسبد، زیر لباس معمولاً دیده نمی‌شود. کیسه چند بار در روز خالی می‌شود و کامل حدود ۲ تا ۳ بار در هفته عوض می‌شود.
- پوست: هر بار تعویض، پوست را از نظر قرمزی، ورم و بثورات ببینید. تحریک پوست شایع‌ترین مشکل است و معمولاً با مراقبت یا تغییر چسب حل می‌شود.
- محل استوما: پیش از عمل جراح یا پرستار آن را روی شکم علامت می‌زنند، در حالت نشسته، ایستاده و خوابیده.
- حمام: دوش با کیسه یا بدون آن بی‌خطر است.
- ورزش و کار و سفر: بعد از بهبودی بیشتر فعالیت‌ها ممکن است. ورزش‌های تماسی خیلی خشن و بلند کردن بار خیلی سنگین استثنا هستند. کار و سفر معمولاً محدود نمی‌شود، ولی وسایل اضافه همراه ببرید.
- رابطهٔ جنسی: ASCRS می‌گوید بیشتر افراد بدون آسیب به استوما به رابطهٔ عادی برمی‌گردند. نگرانی دربارهٔ تصویر بدن شایع است؛ با پرستار استومی صحبت کنید. اینکه به چه کسی بگویید انتخاب خود شماست.
- غذا: بیشتر افراد غذای معمولی می‌خورند. خوب بجوید و مایعات کافی بنوشید. NHS برای ایلئوستومی حدود ۶ هفتهٔ اول رژیم کم‌فیبر را ذکر می‌کند.
پرستار استومی
یک پرستار آموزش‌دیده (WOC) قبل و بعد از عمل برای انتخاب وسیله، آموزش تعویض و حل مشکل کنار شماست. این کمک را بخواهید.
عوارض احتمالی
ASCRS می‌گوید:
- تحریک پوست
- کم‌آبی، به‌خصوص با ایلئوستومی با خروجی زیاد: دهان خشک، ادرار تیره و کم، ضعف، گرفتگی عضله
- انسداد: درد شکم، گرفتگی، کم شدن ناگهانی خروجی
- بیرون‌زدگی کنار استوما (فتق) یا بیرون آمدن روده از استوما
- تغییر وزن زیاد می‌تواند عملکرد را عوض کند
در بیشتر موارد با مراقبت یا درمان ساده حل می‌شوند. هر نشانه را به جراح یا پرستار استومی بگویید.
صحبت با خانواده و شریک زندگی
داشتن استوما می‌تواند احساسات سختی بیاورد. عادی است. NHS می‌گوید برای مشکلات رابطه و تصویر بدن با پرستار استومی صحبت کنید. خانواده را در جلسهٔ آموزش شرکت دهید.
پیش از عمل بپرسید
- آیا احتمال دارد استوما لازم شود؟ در چه شرایطی؟
- موقت است یا دائمی؟ کی و چطور بسته می‌شود؟
- آیا محل آن پیش از عمل علامت‌گذاری می‌شود و پرستار استومی پیش از عمل می‌آید؟
- چه آموزشی پیش از ترخیص می‌گیرم؟
این مقاله جای نظر پزشک نیست؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از او بپرسید.