این متن در انتظار تأیید دکتر است و ممکن است تغییر کند.

توضیحی آرام و واقع‌بینانه برای بیمار و خانواده: سرطان روده بزرگ چیست، چطور تشخیص و مرحله‌بندی می‌شود، گزینه‌های درمان کدام‌اند، کیسه (استوما) همیشه لازم نیست، و بعد از درمان چه پیگیری‌ای انجام می‌شود.

این صفحه برای چه کسی است؟

اگر خودتان یا کسی از خانواده‌تان تازه شنیده سرطان روده دارد، شنیدن این خبر سنگین است. اینجا می‌خواهیم بدون ترساندن و بدون دلداری بی‌پایه توضیح بدهیم که این بیماری چیست و مسیر معمول چطور است. این صفحه جای نظر تیم درمان شما را نمی‌گیرد؛ هر بیمار وضعیت خودش را دارد.

سرطان کولون و رکتوم چیست؟

کولون و رکتوم قسمت‌های روده بزرگ‌اند و رکتوم آخرین قسمت آن است، پیش از مقعد. سرطان از سلول‌های لایهٔ داخلی روده شروع می‌شود. طبق ASCRS تقریباً همهٔ این سرطان‌ها از پولیپ شروع می‌شوند و پولیپ معمولاً سال‌ها طول می‌کشد تا سرطانی شود، به همین دلیل کولونوسکوپی و برداشتن پولیپ می‌تواند جلوی بیماری را بگیرد. سرطان کولون و رکتوم از یک نوع سلول شروع می‌شوند ولی به دلیل محل و شکل پخش شدن، درمانشان فرق دارد.

نشانه‌ها

خیلی از سرطان‌های روده در ابتدا نشانه‌ای ندارند و در غربالگری پیدا می‌شوند. نشانه‌هایی که ممکن است باشند:

تغییر در عادت روده، مثل اسهال یا یبوست تازه و ماندگار، یا باریک شدن مدفوع
خون در مدفوع، قرمز روشن یا خیلی تیره
درد یا نفخ ماندگار شکم
کاهش وزن بی‌دلیل
خستگی (گاهی از کم‌خونی)

این نشانه‌ها علت‌های دیگری هم دارند و داشتنشان به معنی سرطان نیست، ولی باید بررسی شوند. ASCRS می‌گوید نشانه‌های سرطان رکتوم اغلب با بواسیر اشتباه گرفته می‌شود. به همین دلیل نباید هر خونریزی را بواسیر فرض کرد. مقالهٔ «هر خون در مدفوع بواسیر است؟» را ببینید.

تشخیص و مرحله‌بندی

کولونوسکوپی رایج‌ترین روش تشخیص است. از نقطهٔ مشکوک نمونه (بیوپسی) گرفته می‌شود و پاتولوژیست آن را بررسی می‌کند. ASCRS می‌گوید فعلاً آزمایش خون قابل‌اعتمادی برای تشخیص سرطان کولون وجود ندارد.
تصویربرداری: سی‌تی و گاهی MRI یا PET برای دیدن گسترش بیماری. برای رکتوم، MRI و سونوگرافی داخل رکتوم میزان نفوذ تومور و غدد لنفاوی را بهتر نشان می‌دهند.
آزمایش خون: شمارش خون (کم‌خونی) و CEA، پروتئینی که بعضی تومورها می‌سازند و بیشتر برای پیگیری برگشت بیماری به کار می‌رود.

تیم تخصصی (جراح، آنکولوژیست، پاتولوژیست و رادیولوژیست) با هم نتیجه را بررسی می‌کنند. NHS می‌گوید یک پرستار متخصص معمولاً تماس اصلی بیمار است.

مرحله‌بندی (۰ تا ۴) نشان می‌دهد سرطان تا کجا رفته:

مرحله ۰: فقط در لایهٔ داخلی
مرحلهٔ ۱: به لایه‌های زیر آن رفته ولی از دیوارهٔ روده رد نشده
مرحلهٔ ۲: به عمق یا بیرون دیواره رفته ولی به غدد لنفاوی نرسیده
مرحلهٔ ۳: به غدد لنفاوی مجاور رسیده
مرحلهٔ ۴: به جاهای دورتر مثل کبد یا ریه رفته

ASCRS می‌گوید مرحلهٔ نهایی گاهی تا بعد از عمل و بررسی غدد لنفاوی کامل نمی‌شود.

گزینه‌های درمان

درمان را مرحله، محل تومور، حال عمومی شما و خواستهٔ خودتان تعیین می‌کند.

سرطان کولون

جراحی درمان اصلی است. بخش بیمار روده همراه غدد لنفاوی مجاور برداشته و معمولاً دو سر سالم روده به هم وصل می‌شود (آناستوموز). عمل می‌تواند باز یا کم‌تهاجمی (لاپاراسکوپی یا رباتیک) باشد.
در مرحلهٔ ۰، گاهی همان برداشتن پولیپ در کولونوسکوپی یا برداشتن موضعی کافی است.
شیمی‌درمانی معمولاً برای مرحلهٔ ۳ و ۴ است، و برای بعضی بیماران مرحلهٔ ۲ با خطر بالا. از داروهایی مثل ۵-فلوئورواوراسیل و اگزالی‌پلاتین نام برده می‌شود. چند هفته بعد از عمل شروع می‌شود و معمولاً سرپایی است.
پرتودرمانی برای کولون به‌ندرت به کار می‌رود.

سرطان رکتوم

اگر تومور محدود به دیوارهٔ روده باشد و غدد مشکوک نباشد، گاهی جراحی به‌تنهایی کافی است. برای تومور خیلی اولیه ممکن است برداشتن موضعی از راه مقعد کافی باشد.
اگر تومور عمیق‌تر رفته یا غدد مشکوک‌اند، معمولاً اول شیمی‌درمانی و پرتودرمانی انجام می‌شود و بعد عمل. ترکیب‌ها فرق می‌کند. NCI می‌گوید درمان پیش از عمل ممکن است به کنترل مدفوع بعد از عمل هم کمک کند.
کیسه (کولوستومی یا ایلئوستومی) ممکن است لازم شود؛ موقت یا دائمی. دائمی کمتر پیش می‌آید.
ASCRS می‌گوید جراحان رکتوم اغلب از روش کم‌تهاجمی استفاده می‌کنند.
در پاتولوژی نهایی گاهی بیماری پیشرفته‌تر از انتظار دیده می‌شود و ممکن است درمان بیشتری لازم شود.

درمان‌های دیگر

برای بیماری پیشرفته یا برگشت‌کرده، درمان‌های هدفمند و ایمنی‌درمانی و جراحی کبد یا ریه هم در منابع هست. این‌ها باید با آنکولوژیست مطرح شود. NCI می‌گوید شرکت در کارآزمایی بالینی هم در هر مرحله می‌تواند گزینه باشد.

بعد از عمل و دوران درمان

چند روز اول معمولاً درد دارید و با دارو کنترل می‌شود. خیلی زود از شما می‌خواهند بلند شوید و راه بروید. خستگی، یبوست یا اسهال شایع است.
ASCRS می‌گوید راه رفتن سبک بعد از ترخیص توصیه می‌شود و بلند کردن بار سنگین ممکن است برای کاهش خطر فتق محدود شود.
عوارض شایع عمل: عفونت زخم، آبسه، عفونت ادراری، ذات‌الریه. نشت محل اتصال روده کمتر پیش می‌آید. ASCRS می‌گوید در حدود یک نفر از هر پنج بیمار نوعی عارضه رخ می‌دهد، از خفیف تا موردی که عمل دوباره می‌خواهد. سیگار، کورتون و دیابت التیام را بدتر می‌کنند.
عوارض شیمی‌درمانی: خستگی، تهوع، اسهال، زخم دهان، مورمور شدن دست و پا. بیشترشان بعد از پایان درمان بهتر می‌شوند.

پیگیری بعد از درمان

ASCRS (بر پایهٔ توصیهٔ ASCO) به‌صورت کلی این را می‌نویسد:

ویزیت هر ۳ تا ۶ ماه در چند سال اول، سپس هر ۶ ماه تا سال پنجم
آزمایش CEA هر ۳ ماه در سال‌های اول، و سی‌تی سالانه در صورت توصیه
کولونوسکوپی حدود یک سال بعد از عمل، سپس بر اساس یافته‌ها (فاصله‌های بعدی دست‌کم چند سال)
برای سرطان رکتوم گاهی بررسی دوره‌ای رکتوم

این برنامه برای همه یکسان نیست و تیم درمان آن را برای شما تنظیم می‌کند. هر نشانهٔ تازه (خونریزی، تغییر عادت روده، کاهش وزن) را گزارش کنید.

خانواده

بستگان درجهٔ یک بیمار (والدین، خواهر و برادر، فرزند) معمولاً باید زودتر و با برنامهٔ جدی‌تر غربالگری شوند. در صفحهٔ «کولونوسکوپی غربالگری را کی شروع کنم؟» توضیح داده‌ایم که توصیه‌ها بین راهنماها فرق دارد.

چه زمانی تماس بگیرید؟

با تیم درمان تماس بگیرید اگر در حین درمان یا بعد از آن:

تب، لرز یا قرمزی و ترشح از زخم دارید
درد شکم تازه یا شدیدتر دارید
استفراغ مداوم دارید یا نمی‌توانید مایعات بخورید
گاز و مدفوع خارج نمی‌شود و شکم متورم است
خونریزی از مقعد دارید
ساق پا دردناک و متورم شده

درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی یا خونریزی شدید یعنی اورژانس: با ۱۱۵ تماس بگیرید. برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

سرطان کولون و رکتوم