بواسیر
بواسیر یعنی بزرگ و پرخون شدن بافت‌های عروقی درون و بیرون مقعد. این صفحه می‌گوید نشانه‌ها چیست، چرا هر خونریزی بواسیر نیست، درمان چطور از تغییر عادت و دارو شروع می‌شود و فقط در درصد کمی به عمل می‌رسد.
بواسیر چیست؟
همهٔ ما در مقعد بافتی داریم که شامل رگ‌های خونی، بافت همبند و کمی ماهیچه است. وقتی این بافت بزرگ و ملتهب می‌شود و نشانه می‌دهد، به آن بواسیر می‌گویند. بواسیر بیماری شرم‌آوری نیست و بسیار شایع است؛ طبق ASCRS حدود ۵٪ مردم نشانه‌دار می‌شوند.
- بواسیر داخلی داخل مقعد است و پوشش آن حس درد ندارد، پس معمولاً با خونریزی روشن بدون درد یا بیرون‌زدگی (پرولاپس) خودش را نشان می‌دهد.
- بواسیر خارجی زیر پوست حساس بیرون مقعد است و می‌تواند ورم و درد داشته باشد. اگر لخته داخلش ببندد (ترومبوز)، یک توده آبی‌رنگ دردناک می‌شود.
عواملی که فشار شکم را بالا می‌برند، مثل زور زدن، یبوست، اسهال، بارداری و نامنظمی توالت، به این مشکل کمک می‌کنند.
نشانه‌ها
- خونریزی روشن هنگام اجابت مزاج یا روی دستمال
- توده‌ای که بیرون می‌زند و گاهی خودش برمی‌گردد یا باید با دست جا انداخته شود
- خارش، سوزش، ترشح مخاطی، احساس کامل خالی نشدن
- درد و تورم ناگهانی در بواسیر خارجی لخته‌دار
ASCRS بیرون‌زدگی را درجه‌بندی می‌کند: درجهٔ ۱ بدون بیرون‌زدگی، درجهٔ ۲ بیرون می‌زند و خودش برمی‌گردد، درجهٔ ۳ باید با دست جا بیفتد، درجهٔ ۴ جا نمی‌افتد و اغلب دردناک است.
خون یعنی بواسیر؟ نه همیشه
بواسیر علت شایعی است، ولی نباید خودمان بدون معاینه تصمیم بگیریم. ASCRS می‌گوید باید بیماری‌های جدی‌تر مثل سرطان مقعد و کولورکتال رد شوند و جراح ممکن است بخواهد با سیگموئیدوسکوپی (حدود نصف کولون) یا کولونوسکوپی (معمولاً کل کولون) بالاتر را هم ببیند. NHS هم می‌گوید خونریزی بدون درد از پایین باید فوری‌تر دیده شود. در مقالهٔ «هر خون در مدفوع بواسیر است؟» توضیح داده‌ایم.
گزینه‌های درمان
۱. عادت‌ها و درمان خانگی (برای همه)
- فیبر ۲۰ تا ۳۵ گرم در روز، گاهی با مکمل فیبر (طبق ASCRS)، و ۸ تا ۱۰ لیوان مایعات، ترجیحاً آب
- نشستن زیاد روی توالت و زور زدن نکنید؛ فعالیت بدنی منظم داشته باشید
- نشیمن‌گاه گرم (حمام نشسته) چند بار در روز برای کم کردن درد
- مسکن‌های ساده که پزشک یا داروساز پیشنهاد می‌کند. NHS می‌گوید اگر بواسیر خونریزی دارد ایبوپروفن مصرف نشود
- NHS می‌گوید گاهی می‌توان بواسیر بیرون‌زده را آرام جا انداخت
بیشتر موارد خفیف با همین‌ها بهتر می‌شوند.
۲. درمان‌های مطبی (برای بواسیر داخلی)
اگر درمان خانگی کافی نبود، بعضی روش‌ها بدون بیهوشی و سرپایی انجام می‌شوند. ASCRS و NIDDK این‌ها را نام می‌برند:
- بستن با باند لاستیکی: باند را پایهٔ بواسیر می‌بندند تا خونرسانی‌اش قطع شود و بیفتد (حدود ۵ تا ۷ روز). یک تا سه باند در هر نوبت و گاهی چند نوبت. چند روز احساس فشار یا درد ملایم طبیعی است. بیمارانی که داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنند ممکن است کاندید نباشند.
- تزریق (اسکلروتراپی): مادهٔ تحریک‌کننده تزریق می‌شود تا بواسیر کوچک شود.
- انعقاد با اشعهٔ مادون قرمز یا برق: گرما باعث اسکار و کوچک شدن می‌شود. چند جلسهٔ کوتاه لازم می‌شود.
ASCRS می‌گوید این روش‌ها بیشتر برای درجه‌های ۱ و ۲ و گاهی ۳ مناسب‌اند.
۳. بواسیر خارجی لخته‌دار
درد معمولاً ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعد از شروع به اوج می‌رسد و بعد از حدود ۴ تا ۵ روز اغلب کم می‌شود. اگر بهتر می‌شود، درمان محافظه‌کارانه (نشیمن‌گاه گرم، کرم یا مسکن، فیبر) کافی است. اگر درد شدید است، پزشک گاهی لخته و پوست روی آن را با بی‌حسی موضعی در مطب خارج می‌کند.
۴. جراحی
ASCRS می‌گوید کمتر از ۱۰٪ بیماران نشانه‌دار به جراحی می‌رسند، مثلاً وقتی بواسیر خارجی بزرگ، بواسیر ترکیبی داخلی و خارجی یا بیرون‌زدگی درجهٔ ۳ و ۴ وجود دارد و روش‌های دیگر جواب نداده‌اند. گزینه‌ها:
- هموروئیدکتومی: برداشتن بافت اضافه در اتاق عمل با بی‌حسی نخاعی، آرام‌بخش یا بیهوشی. تأثیرش زیاد است و برگشت غیرمعمول است، ولی درد و ناتوانی بیشتری از روش‌های مطب دارد.
- هموروئیدوپکسی (با منگنه یا بخیه): بافت را به جای طبیعی بالا می‌کشد و ممکن است درد بعد از عمل را کم کند.
- NHS روش بستن شریان بواسیر را هم نام می‌برد.
اینکه برای شما کدام روش مناسب است، با معاینه و گفت‌وگو با جراح تعیین می‌شود.
بهبودی بعد از عمل
- بعد از جراحی، درد مورد انتظار است. بازگشت کامل فعالیت می‌تواند تا ۲ تا ۴ هفته طول بکشد (ASCRS).
- مسکن ترکیبی با هدف محدود کردن مواد مخدر. نشیمن‌گاه گرم ۲ تا ۳ بار در روز، هر بار ۱۰ تا ۱۵ دقیقه.
- ASCRS می‌گوید در ۴۸ ساعت اول بهتر است مدفوع دفع شود؛ با فیبر، مایعات و در صورت لزوم ملین.
- ادرار: اگر نتوانستید ادرار کنید، توصیه شده در حمام نشسته امتحان کنید؛ اگر نشد با جراح تماس بگیرید یا به اورژانس بروید. ASCRS هشدار می‌دهد تأخیر ممکن است به مثانه آسیب دائمی بزند.
خطرها
- بستن باند: خونریزی، درد، عفونت (کم‌پیش‌آمد)
- جراحی: درد بیشتر، خونریزی، عفونت، مشکل ادرار بعد از عمل، و عوارض بیشتر از روش‌های مطب
- هر درمانی ممکن است بواسیر را کاملاً از بین نبرد یا بعداً برگردد
خطرهای شخصی شما را پزشک بعد از معاینه می‌گوید.
چه زمانی تماس بگیرید؟
- درمان‌های خانگی بعد از حدود یک هفته جواب نداده
- بواسیر شدیداً بیرون زده یا خونریزی تکرار می‌شود
- خونریزی بدون درد دارید؛ NHS می‌گوید باید زود دیده شود
- از بواسیر چرک می‌آید، تب دارید یا حال عمومی بد است
- درد شدید مقعد با تب یا درد شکم یا اسهال
خونریزی بی‌وقفه، خون زیاد یا لخته‌های بزرگ، یا درد شدید یعنی اورژانس: با ۱۱۵ تماس بگیرید یا کسی شما را به اورژانس برساند. در صفحهٔ «کی فوری تماس بگیرم؟» فهرست کامل آمده است. برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
این خون حتماً بواسیر است؟
نه. بواسیر شایع‌ترین علت خونریزی بی‌دردِ روشن است، ولی خونریزی از مقعد علت‌های دیگری هم دارد، از شقاق تا پولیپ و سرطان. ASCRS می‌گوید پزشک ممکن است برای رد پولیپ و سرطان بخواهد بالاتر در روده را هم ببیند (کولونوسکوپی). اگر خونریزی تازه است، تکرار می‌شود، بدون درد است یا با تغییر عادت روده یا کاهش وزن همراه است، حتماً بررسی شود. مقالهٔ «هر خون در مدفوع بواسیر است؟» را ببینید.
بواسیر همیشه درمان لازم دارد؟
نه. ASCRS می‌گوید کسانی که از بواسیر داخلی نشانهٔ قابل‌توجهی ندارند، فقط به دلیل وجود آن نیاز به درمان ندارند. حدود ۵٪ مردم نشانهٔ بواسیر پیدا می‌کنند و در کمتر از ۱۰٪ آنان عمل لازم می‌شود.
بواسیر برمی‌گردد؟
ممکن است. NHS می‌گوید درمان همیشه از برگشت بواسیر جلوگیری نمی‌کند. ASCRS می‌گوید پس از جراحی برداشتن (هموروئیدکتومی) برگشت غیرمعمول است ولی درد و ناتوانی این روش بیشتر از روش‌های مطب است. نگه داشتن مدفوع نرم و پرهیز از زور زدن بهترین پیشگیری است.
کی باید از درمان‌های خانگی دست بکشم و به پزشک بروم؟
اگر بعد از حدود یک هفته درمان‌های بدون نسخه نتیجه نداد، یا خونریزی و بیرون‌زدگی شدید است، یا دردی دارید که کم نمی‌شود، بروید. NIDDK این یک هفته را مرز می‌داند. در خونریزی شدید یا درد شدید با تب، دیر نکنید.
کرم و شیاف کمک می‌کنند؟
NIDDK می‌گوید کرم‌ها و شیاف‌های بدون نسخه ممکن است درد، ورم و خارش بواسیر خارجی را کم کنند و معمولاً حدود یک هفته به کار می‌روند. این‌ها بواسیر را از بین نمی‌برند و گاهی پوست را خشک یا دچار بثورات می‌کنند. اگر خونریزی داشته‌اید، قبل از استفادهٔ طولانی از پزشک بپرسید.